NE ÇOK ACI VAR!

Evlendiðinizde kaç yaþýndaydýnýz?

Ben bayaðý kartlaþmýþtým. 1969’da ben 29 yaþýndaydým. Haným o tarihte küçüktü, 1955 doðumlu 14 yaþýnda oluyor.

Ýlk gördüðünüzde neler hissettiniz? O an içinizde bir ýþýk görüp tamam bu benim kýsmetim dediniz mi?

Yani ýþýk mýþýk hiçbir þey doðmadý. Ne ýþýk ne de moda tabirle elektriklenme olmadý. Biz sadece hadisi þerifin bize tavsiye ettiði istikamette karar verdik ve icra ettik.

Hadisi þerife uyarak mutluluða kavuþtunuz.

Hamd olsun yani hayatýmýn her döneminde Hamd edecek bir evliliðimiz oldu. Tabi ki aile içi ufak tefek tartýþmalar, kavgalar gürültüler oldu ama benim kanaatim en asgari düzeydeydi. Bu da bir anlamda evliliðin güzellikleri...

Ayþe Haným, siz ne hissettiniz Rasim Bey’i görünce?

AÖ:Bende bir þey hissetmedim. Evliliði düþünmüyordum. Okumayý istiyordum. Kýsmet iþte…

Bir yazarýn eþi olmanýn size yükleri oldu mu? Bir yazarla evli olmak nasýl bir duygu, ne gibi güzellikleri ve zorluklarý var?

AÖ:Zorluklarý zaman olarak yazýya daha çok vakit ayýrmasý gerekiyor. Biz de aile olarak ondan evin bazý sorumluluklarýný alýyoruz. O da o sorumluluklarla meþgul olacaðýna yazýyla edebiyatla meþgul oluyor. Onu almadýðýmýz zaman hayatý zorlaþýr. Tabi ki bir yazarla evli olmanýn güzel yanlarý da var. Hamdolsun bize güzel bakmayý güzel görmeyi nasip etti rabbim.

Bazý yazarlarýn eþleri, eþlerini yazdýklarý kitaplardan kýskanýyorlar. Sizinde öyle Rasim Bey’e kitaplarý býrak, pikniðe gidelim, alýþveriþe gidelim, gezelim dediðiniz anlar olur mu?

AÖ:Yok olmadý. Kendisine de sorabilirsiniz. Öyle bir þey olmadý.

Üstadým, Ayþe Haným size býrak okumayý yazmayý gezmelere gideceðiz deseydi ne yapardýnýz.

(Gülerek)Bir süre direndi ama bizim direniþimiz daha baskýn oldu her halde.

Ýlk çocuðunuz ne zaman oldu, neler hissettiniz.

1969 niþanlandýk. Ben 29, Ayþe Haným 14 yaþýndaydý. Fakat benim yurt dýþý görevim vardý. Ýki yýl yurt dýþýnda kaldým. 1971 yýlýnda Türkiye’ye geldim. Dolayýsýyla evlilik biraz gecikti. Aslýnda isabetli de oldu. 73 yýlýnda ilk çocuk dünyaya geldi. O zaman da ben askerdeydim. Bursa’da Yedek subay okulundaydým. Bana izin vermediler. O dönemde ne doðuma gelebildim ne de çocuðu görmeye. Ben kýrk günlükken gördüm oðlumu. Þubat ayýnda doðdu. Mart baþlarýnda da kýta hizmetlerine gidiyoruz. Þýrnak’a çýkmýþtý, asli görevimiz. O arada Maraþ’a uðrayýp göreve gittik. Ömer Ümran’ý ilk defa görmüþ olduk.

Ömer Ümran ismini kim verdi?

Aslýnda ben Erkam olmasýný istiyordum. Hz Erkam’a izafeten ama askerdeki arkadaþlar dedi ki bu isim Erkam olmaktan çýkar Erkan’a dönüþür. O zaman öngörmediðimiz isim ortaya çýkýyordu. Bu da benim aklýma yattý. Ömer adýný Nuri Pakdil söylemiþti. Onun hatýrýna öyle dedik. Sonra dayýmýn hanýmý da Ümran ismini çok sevdiðini söyledi. Öbür ismi de Ümran oldu.

Ayþe Haným, Çocuk olduktan sonra ailede ne deðiþimler oldu? Muhabbet nasýl oldu?

AÖ:Yani öyle bir dönemdi ki asker yolu bekliyorduk. Daha çok Rasim Bey için zordu herhalde o dönem þubede askerlik yapýyordu. Ben çocukla haþýr neþir olarak asker yolu bekledim.

Daha sonra kaç çocuðunuz oldu?

1.5 yýl sonra bir çocuðumuz daha oldu. Onun adý da Merve. Adýný Ayþe Hanýmýn babasý koydu. O tarihte Merve ismi bir tek Peyami Safa’nýn oðlunda vardý. Soyadý Safa olunca adýný Merve koydu. Bizim kýzýn Merve olma nedeni hacý dedesinin rüyasýnda Merve adýný görmesiydi.

Nuri Pakdil düðününüze geldi mi?

Gelmedi. Çünkü düðün olmadý. Maraþ’ta þerbet içilir, söz kesilirdi. Söz kesme diye bir þey yapýldý. Söz kesme mayýs ayýnýn sonundaydý. Aðustosta niþaným oldu. Niþan benim gýyabýmda yapýldý. Benim annem babam gittiler, yüzüðü taktýlar. Ben memuriyetten izin alamadým. Kendi niþanýma da gidemedim. Onlar bana niþan yüzüðü getirdi. Ben Ayþe Hanýmý doðru dürüst görmeden birkaç ay sonra yurt dýþýna, Amerika’ya gittim. Ýki sene orada kaldým.

Her baþarýlý erkeðin arkasýnda bir kadýn vardýr derler, bu söze inanýyor musunuz?

Ayþe Haným çok fedakâr bir insan. Feragat sahibi. Kendi saðlýðýndan önce, bizim saðlýmýzý dert edinen fedakar bir hanýmefendi. Sýrf benim için deðil, komþular, akrabalar, annesi babasý içinde ayný fedakârlýðý gösterir. Bizim ev Ankara’da ama Maraþ’tan gelen misafirlerle dolar, taþar. Bunlarýn çoðu hastane ziyaretçileridir. Senenin dörtte biri bu tür hasta bakýmýyla geçer. Onlarýn hastaneye yatýrýlmasý, gelinip gidilmesi, ziyaret edilmesi.Ben telefonla gerekli irtibatlarý kurarým Ayþe Haným da onlarýn bakýmýyla ilgilenir. Onlara refakat etmek de Ayþe hanýma düþer. Sýrf benim için katlandýðý fedakarlýðý söylemeye gerek yok zaten. Baþkalarý için böyle fedakarlýðý olan birinin kendi aile efradýna yaptýðý fedakarlýðý daha fazla olur tabi ki

Ayþe Haným ben daha önce de duydum çok misafiriniz olduðunu. Hiç þikayet etmediniz mi, bu kadar misafirleri nasýl aðýrlayacaðým diye?

AÖ:Yok ben hiç þikayet etmedim. Misafirleri çok severim. Evin bereketinin arttýðýna inanýrým. Onlarý aðýrlamaktan büyük keyif alýrým. Misafirlerle aramýzda öyle bir sevgi baðý oluþuyor ki misafir gidince ev bomboþ, ýssýz kalýyor gibi oluyor.

Misafiri nasýl aðýrlarsýnýz?

AÖ:Elimizden geldiðince, gönlümüzce rahat ettirmeye çalýþýyoruz. Ýnþaallah onlarda onlarda bizden razý olmuþlardýr.

Bugün usta bir yazar olmanýzda Ayþe Hanýmýn katkýlarý neler oldu?

Tabi öyle bir ortam hazýrlamasaydý, bizde böyle rahat edemezdik. Evlenmeden önce yazýlarýmýzý kahvehanede yazardýk. Aþaðý yukarý 30 yýl önce baþladýk. 15-16 yaþýnda yazmaya baþladým. Lise dönemini bir kenara býrakýrsak yýllarca kahve müdavimi olduk. Gerçi ben ondan da þikayetçi deðilim de . O da bir tür alýþkanlýk getiriyor. Kalabalýk, gürültü, bir hengâme getiriyor ama beni fazla ýrgalamaz. Yazmaya baþlayýnca dünyayla irtibatým kesilir. Kendimi fanusun içine konmuþ gibi hissederim. Kahvehaneden kurtulma nedenim Ayþe Hanýmdýr. Gerçi evlenince de ev dýþý hayatýmda devam etti.. Mavera Dergisindeki çalýþmam olsun arkadaþ çalýþmalarým olsun bunlar uzun yýllar devam ettiði için bizim gecemiz gündüzümüz birbirine karýþmýþtý. Tabiri caizse içmeden sarhoþ gezen insanlar gibiydik. Bu edebiyat dergisi çýkardýðýmýz sýralarda böyleydi. Mavera dergisini çýkartmaya baþladýðýmýz zamanda bu gece hayatý bazen dýþarýda bazen ev içinde devam etti. Böyle sabahlara kadar çalýþtýðýmý biliyorum. Ýþ üreterek geçirdik. Evimiz bir nevi büro þeklindeydi. Þimdi de öyledir.

O zamanlar Nuri Pakdil yönlendirmez miydi? Hadi Rasim evine git, evinde bekleyen var, diye.

O tam tersine eve gitmemizi arzu etmezdi. Bizde onu kýrmak istemezdik. Bizler edebiyat dergisi tatile girdikten sonra bir süre evde kaldýk. Biz evimizin olduðunu o zaman anladýk, evli olduðumuzun bilincine vardýk. 76 yýlýnda edebiyat dergisi tatile girdi. Ondan sonra 76’nýn aralýk ayýnda Mavera dergisiyle beraber bizim hem dýþarý hem ev hayatý beraber yürüdü. Gide gide zamanla evcilleþmeye baþladým. Þimdi de iþte tam tersine döndü evden dýþarý çýkmaz olduk.

Evden dýþarý çýkmama nedeniniz torunlardan dolayý mý yoksa eski çevrenin kaybolmasýndan dolayý mý?

Çeþitli faktörler var. Alaaddin Ankara’dan ayrýldý, Balýkesir’e gitti. Balýkesir bizim için gurbetti.Çok ayrý bir hikayesi var. O oraya gitti rahmetli oldu. Akif 2000 yýlýnda rahmetli oldu. Erdem Beyazýt Ankara’ya yerleþti. Nuri Pakdil dergiyi kapattý, kendi posasýna çekildi. Dolayýsýyla benim Ankara’da bu yazý çiziyle ilgili irtibat kurduðumuz arkadaþlarýmýzýn tamamý bir biçimde ortadan çekilmiþ oldular. Yeni Þafak gazetesinde 1995’ten bu yana orayla bir irtibatýmýz var. Oraya da yazýlarýmýzý faksla göndermek istemiyorduk. Çünkü haftada 1-2 defa gazetenin bürosuna uðrama imkanýmýz oluyordu, bilgisayarla aramýz yoktu. Bir þekilde bilgisayarla tanýþtýk. Ondan sonra gazeteye uðramayý çok istememe raðmen 3-4 yýldan bu yana oraya da uðrayamaz olduk. Yazýyý maille gönderiyoruz. Yeni Dünya dergisine de yazýlarýmýzý faksla gönderiyorduk ama þimdi iletiþimi internetle hallediyoruz. Bu arada bazý hastalýklar geçirdim. Doktorumuz belin aðrýdýðýnda hemen yataðýna sýrtüstü uzan dedi. Aðrý geçinceye kadar istirahat et diye tavsiyede bulundu. Evimiz geniþ bir ev sayýlmaz. Normal bir apartman dairesi, salonda kitaplar var, dolayýsýyla hanýmýn kendi misafirlerini aðýrlayacaðý yer çok dar. Bizde oraya gitsek alan iyice daralacak, kaldý ki demin söylediðim sebepten dolayý bize bir yatak kenarýnda çalýþma ortamýný tavsiye etmiþti. Yattýðýmýz odayý çalýþma odasý haline getirdik. Yatak filan kitap dolu. Yattýðýmýz oda da yazýyorum. Bilgisayarýn etrafý, yataðýn etrafý, kitap duvarý halinde. Haným yatak odasýna bir kitap rafý almýþtý. 5-6 gözlü. oralar kitap doldu velhasýl oda da kýpýrdayacak yer kalmadý.

Ayþe Haným bu kadar kitap ne iþe yarayacak dediðiniz oluyor mu? Birazýný atsak ya da bir kütüphaneye versek dediðiniz oluyor mu?

AÖ:Yani bazen daralýnca, zaman zaman söylüyorum. Ben kendi açýmdan bakmýyorum da. Rasim Bey’e sýkýntý vermesin diye söylüyorum. Ýþe yarar yaramaz açýsýndan, istediði gibi gönlüne göre bir çalýþma ortamý olsun diye söylüyorum.

Rasim Bey’in hangi kitaplarýný okudunuz?

AÖ:Ben çok kitap okumam. Daha çok Kuran-ý Kerim okurum.Yasin-i Þerif okurum.Gelip gidenimiz çok olduðu için ancak onlarla ilgileniyorum. O yüzden kitaplara ayýrmaya pak vaktim kalmýyor. Rasim Beyin kitaplarýný deðil de yazýlarýný okuyorum. Dergi ve gazetede yazý çýkýnca bakarým okurum.

Rasim Bey hangi yemekleri sever, yemekleri ayýrt eder mi?

AÖ:Et yemeðini sever, damak zevki gayet iyi.

Siz yemekleri kendi zevkinizle mi yoksa Rasim Hocanýn zevkine göre mi yaparsýnýz?

AÖ:Ona göre yapýyorum.

Yazýlarýnýzý yazarken Ayþe Hanýmýn görüþünü alýr mýsýnýz?

Ayþe Haným Benim ne yazdýðýmý bilmez, benim için o bir þans yani. Ben yazý yazarken yazýlarýmýn birileri tarafýndan okunduðunu bilirsem rahatsýz olurum.Yayýmlandýktan sonra okunabilir.Hatta gýyabýmda okunsa bile beni çok rahatsýz eder. Yanýmda bahsedilmesi, yazdýðýmýn bilinmesi beni rahatsýz eder. Ayþe Haným daha çok Kuran-ý Kerim, dua kitaplarý okur. Her zaman hatim okumak üzere K. Kerim olur elinde. Sabahleyin namazdan sonra ben çoðu zaman yatarým ama Ayþe Haným kendi kitaplarýný okumaya devam eder.

Bazen kitap okurken yazý yazarken dolup da Ayþe Hanýma yazýlarý okuma isteðiniz oldu mu?

Onu fiziksel deðil de manen yaparým. Þurasý iyi olmuþ mu diye sorarým. Cevabý da hayalen alýrým.

Evlikten sonra Ayþe Haným’a hiç þiir okudunuz mu? Öykü ithaf ettiðiniz oldu mu?

Þimdi açýktan açýða söyleme lüzumu da olmuyor açýkcasý. Biz çoðu zaman sizinle konuþtuðuz þeyleri de birbirimize söylemeyiz. Söylemeden anlarýz. Yeniden dile getirmeye gerek yok. Belki güzel bir þeydir ama onda da bende de utangaçlýk var.

Rasim Bey sinirli olduðunda ne yaparsýnýz? Nasýl yatýþtýrýrsýnýz?

AÖ:Prensip olarak o sinirli olunca hiç konuþmam. Cevap vermem genellikle. Zaten 5 dakika sonra siniri geçer.

Rasim Bey siz ne yaparsýnýz?

Onun baðýrýp çaðýrmasýna ses çýkartmam. Böylece kavga gürültü olmaz. Eskiden 1-2 gün söz orucu tuttuðumuz olurdu.

Peki bugünkü evlilere ne tavsiye edersiniz.

Sabýr ve þükür tavsiye diyorum. Senin ona saygýn onun da sana saygýsý olduktan sonra bu iþ yoluna giriyor.

Hocam siz ne tavsiye edersiniz?

Ben þunu tavsiye ederim. Eþler kendi aralarýnda olan problemleri, mutlaka kendi aralarýnda çözmeli. Anne baba dahil kardeþe bile hiç kimseye söylememeli. Kendi aralarýnda çözmeli. Problemin dýþarý aksettirilmesi çözüme deðil çözülmez hale getiriyor.

Sizin çocuklarýn evliliði de mi sizin ki gibi oldu?

Bizim gelinimiz yok. Kýzýmýz da görücü usulü evlendi. Ýnþallah gelin de nasip olur, hayýrlýsýyla.

Torun sevgisiyle evlat sevgisi farklý diyorlar. Torun evlattan daha sevimli geliyor insana deniliyor. Sizce de öyle mi?

Bana göre farklý deðil. Çocuk doðduðunda baba hýzlýdýr. Tam çalýþma dönemidir. Çocuðu tam sevemiyor. Ama torun oluca vakit çok olunca sevdiði tam yansýtýyor. Acaba ondan mýdýr? Böyle þeyleri bende iþitiyorum. Yalnýz bende öyle deðil. Ama ben çocuklarýmýn karþýsýnda torunlarýmý gördüðümde çýkardýðým hiçbir dilde karþýlýðý olmayan sesleri çýkarmadým.

Hangi oyunlarý oynuyorsunuz?

Öyle belli oyunlarýmýz yok. Onlar beni kendi icat ettikleri oyunlara katarlarsa katýlýyorum. Yoksa meþguliyetim bana yetiyor. Oynamaya fýrsat olmuyor. Mesela Ahmet evin içinde koþuþturmaca oynamak ister. Omzuma binmek ister. Fakat omuzum çok dayanýklý deðil o tür beden faaliyeti gerektiren oyunlara çok yaklaþmam. Belli kilodan fazlasýný taþýyamam dolayýsýyla onlarý ayakta taþýyamam. Otururken kucaðýma alýyorum bu da onlarý sýkýyor. Hareketsiz durmak sýkýyor onlarý.

Siz uzak bir yere gittiðinizde ya da gurbette iken en çok neyi özlersiniz?

Çalýþma mekânýmý özlerim.

Günde ne kadar çalýþýrsýnýz? Hangi saatlerde yazmayý seversiniz?

16 saati buluyor. Yazmanýn saati yok benim için. Aklýma geldiði zaman yazarým. Gecesi gündüzü yok bunun.

Siz yazýyý yazýp masaya býraktýnýz ve Ayþe Haným yazýyý okudu ve beðenmedi ne yaparsýnýz?

Yeniden yazarým.

Ayþe Hanýmý iki kelimeyle anlatýn desem hangi kelimeleri kullanýrsýnýz?

Cömert ve fedakâr

Ayþe Haným siz Rasim Bey’i hangi kelimelerle anlatýrsýnýz?

AÖ:Kendisi de çok cömert çok fedakâr ve yufka yürekli saygýn bir insan.

Bu güzel söyleþi için size çok teþekkür ederim.

Biz de size teþekkür eder, yayýn hayatýnýzda baþarýlar dileriz.

Kendisiyle yapýlan bir söyleþide(2), 18 yaþýnda kaleme alýp bir dergide yayýmladýðý Sanatý Düþünmek adlý yazýsýnda, sanata, edebiyata bakýþ açýsýnýn oluþtuðu, temel taþlara daha o zamanlar vardýðý, bu yazýnýn elli yýllýk yazý hayatýnýn bir çekirdeðini yansýttýðý dile getirildikten sonra þöyle bir soru sorulur yazara: “Bir sanatçýdaki bu tutarlýlýk, bu çeliþmezlik size de ürkütücü gelmiyor mu?” Rasim Özdenören’in bu soruya verdiði cevap bize hikaye ve denemelerinin niteliði hususunda çok önemli ipuçlarý veriyor. Bu uzun soru karþýsýnda yazar þöyle der: “Bilmiyorum, normal deðil mi?” Mizah mý var burada, saflýk, yoksa mütevazilik mi? Hiçbiri deðil. Tam da yazarýn kendisi var bu cevapta. Ben burada Dostoyevski kahramanlarýnýn soðukluðunu görüyorum. Sýcaklýðýný bahis konusu etmeyi o denli iðreti bulan bir karakter. Ama o soðukluk içinde dile gelmeyen bir hasbilik de hemen anýnda göze çarpmaz mý o roman kahramanlarýnda. Þu an ki konumuz bu da deðil.

Yazdýklarýndan, cevaplarýndan yazarýn ruhunun dehlizlerine uzanmak. Lakin bu yönünü konuþmayacaðýz. Bütün öykü uðraþýlarý dýþýnda yazdýklarýna baktýðýmýzda yelpazesi geniþ bir kalemle karþý karþýya bulunduðumuz açýk. Biz burada edebiyat alanýnda oylumlu eleþtirileri üzerinde durarak onun eleþtirmen yönünü söz konusu edeceðiz. Onun eleþtiri niteliðindeki yazýlarýna baktýðýmýzda daha ziyade kiþi eksenli bir eleþtiri yerine fikir eksenli bir eleþtiri biçimini benimsediðini görüyoruz. Eleþtiri ahlaký günümüz dedikodu edebiyatýnýn çok üstünde seyrediyor. Biz burada kimlerden yola çýkarak nelere deðindiði hususuna bakmak istiyoruz. Hangi isimleri ciddiye aldýðýný ve kimlerle polemiðe girdiðini görmek. Böylece onun üslubundan öte bir yere varýlmasýný arzuladýk. Ýsimler üzerine konuþmaktan bu kadar uzak duran bir yazarýn damarýna basýldýðý noktalar nelerdir? Þunu belirtmek gerekir ki Rasim Beyin kývrak yazý üslubu, misal ve mesellerle konuyu irdeleme tarzý, bu gibi yazýlarýnda daha ayan beyandýr. Yazarýn hikaye kahramanlarýnda görülen soðukkanlýlýk, eleþtiri yazýlarýnda da göze çarpýyor. Cümleler haykýrmýyor, öylesine yere basýyor ki, eleþtirideki bu sessizlik ve vakar eleþtirilene bir haykýrý durumu býrakmýyor, onu kendi fikirleriyle boðuþacak duruma getirdiðinde ýslýk çalarak oradan uzaklaþýyor. Deðinmeden geçemeyeceðimiz þeylerden biri de bahis konusu edilen yazarýn cevap verme, açýklama, söz söyleme ihtiyacý duyduðu konularýn sadece bir kýsmýnýn burada zikredildiðidir.

Bir konuþmasýnda (oturum) (3) , mizaçlarýn deðiþmezliði üzerine söylediklerine karþý Gerçek dergisinde Osman Selçuk’tan bir eleþtiri gelir. Eleþtirmen þöyle bir soru ile sürdürür eleþtirisini:  “Hz. Ömer’in kýz çocuðunu diri diri gömme karakteri Müslüman olunca hangi kýlýfa büründü?” ve ardýndan þunlarý söyler: “Ýnsanlarda çok köklü, inkýlap niteliðinde deðiþimler olmaktadýr.” Bunun üzerine Özdenören, Hz. Ömer’in kurulu düzene baðlýlýðý nedeniyle bu iþi yaptýðýný, bunun bir canilik olmadýðýný, çünkü cinayet kastýyla bu fiilin gerçekleþmediðini, toplumsal bir zorunlulukla iþlendiðini ifade ederek cevap verir bu yargýya.  “Kafasýnda dine dair þüphe olduðunu izhar eden Ebu Süfyan’ýn boynunu vurmak için ruhsat isteyen Ömer’le, cahiliye döneminde Allah Rasülü’nün boynunu vurmak isteyen ayný Ömer’dir.” Mizaçlarýn deðiþik kültür ortamlarýna göre deðiþmediðini ancak deðiþik kültür ortamlarýnýn ayný mizaçlara deðiþik davranýþ biçimleri kazandýrdýðýný ifade ediyor. (Bu örneðinin bir benzerini Ýsmet Özel, Kýrk Hadis kitabýnda yine bu konu üzerinde bir hadisi açýklarken kullanmýþtýr.) (4) 

Rasim Özdenören’in en çok konuþulan eleþtirisi Cemil Meriç’e yönelttikleridir. Meriç, Gerçek dergisinde yayýmlanan bir konuþmasýnda insan tabiatýný iþleyen psikoloji vb. ilimlerin geliþtikten sonra romanýn da sahasýný kaybedeceðini ve öleceðini ilan eder. Ýlan eder diyoruz çünkü onun üslubu bir ilandýr. Bunun üzerine Özdenören, ‘romanýn insan tabiatýný incelemek gibi bir fonksiyonu bulunmadýðýn, sadece insan tabiatýný sergilediðini’ söyler. Böylece romanýn uðraþacaðý alanýn ortadan kalkmasý diye bir þey olamayacaðýný sarih bir þekilde dile getirir. Rasim beyin buradaki üslubu okurlarýnýn hiç de alýþýk olmadýðý türdendir. Cemil Meriç’in iddia ettiði þeylerin ne denli temelsiz olduðunu ifade ederken daha alaysý bir dil kullanýr. “Roman, sadece üslubuyla kendini okutan bir edebiyat türüdür. Bu üslubu, psikoloji ve psikanaliz de gösterebilirse elbette ki romanýn yerini alýr” savý karþýsýnda da artýk dayanamaz: “ Bu da, teyzemin sakalý olsa idi dayým olurdu türünden bir mantýk.” Romanýn o alanlarý iþgal ettiðini düþünen yazara karþý haklý olarak tersini niçin düþünmediðini sorar. Romaný hafifseyip sedire uzanarak, sigara ya da kahve içerek okunan bir tür olarak gören Meriç’e karþý, sigara içmediði halde roman okuyan bulunduðunu, böylelerini tanýdýðýný, tasvir edilen pozisyonda sosyoloji, tarih gibi bilimlerin de okunmasýnýn yasak olmadýðýný iðneleyici bir dille anlatýr. 10 bölümden oluþan yazý 1979’da yayýmlanýr. Daha sonra alýndýðý Ruhun Malzemeleri kitabýna yazýnýn hemen akabine Üzüldüm, Cemil Meriç’i Kýrmýþým baþlýkla bir þerh düþme ihtiyacý duyar Rasim Bey, Jurnal 2’de karþýlaþtýðý bir sitem cümlesinden hareketle. Üstattan gizli bir iþ yapmadýklarý halde sadece kendi görüþlerini bildirmiþ olmalarýndan üstadýn habersiz olmasýna üzüldüðünü beyan eden dip notta, romanla ilgili Kýrkambar’da eleþtiriye konu olan bölümlerin bulunmadýðýný ancak bunlarýn Gerçek Dergisinde yayýmlandýðýný söyler. Ve eleþtiri sonrasýnda da Cemil Meriç’ten böyle bir konuþmayý yalanlayan herhangi bir bilgi gelmediðini izah eder. Cemil Meriç’in iltifata bu kadar susuz olduðunu bilemediðini, üzüleceðini bilseydi kesinlikle böyle bir yazýyý yazmayacaðýný da ilave eder. Onun kültür tarihimizdeki haklý yerini teslim eden Özdenören, roman hakkýndaki kanaatlerini aynen koruduðunu lakin Kýrkambar’daki Cemil Meriç’ in de ayný görüþleri taþýdýðýný yazar.  (5)

Yazarýn yüklendiði isimlerden biri de Enis Batur. Oluþum dergisinde yayýnlanan Kývýlcým baþlýklý bir yazýsýna karþý. Avrupa yazýnlarýnýn ciddi bir deðiþime uðradýðýný ve bunlarýn öykünün ölüm duyurusunu yayýnladýklarýný söyleyen Batur, Tanzimat döneminden sonra geniþ ölçüde batý yazýnlarýnýn dümen suyuna giren Türk yazýnýnda ayný baþkalaþým görülmedi, diyor. Yazýyý baþtan sona muðlaklýkla suçlayan Rasim Özdenören, “Batý, kendi doðal evrimini tamamlarken Türk toplumu zorlama bir deðiþimin içine itilmiþtir. Yani Türk toplumu batý ile özdeþ sorunlara sahip deðil ki ayný baþkalaþýmý geçirmesi beklensin.” þeklinde cevap veriyor Batur’a. Batur’un ‘1950- 60 arasý þiirinin hikayenin olanaklarýndan yararlandý’ iddiasýný da doðru bulmuyor. Þiirin o dönemki çýkýþýný ( Ýkinci Yeni Þiiri) hikaye ile açýklamanýn yanlýþlýðýný vurguluyor. Rasim Bey aksine hikayede görülen baþkalaþýmýn Ýkinci Yeninin getirdiði hava ile oluþtuðunu söylüyor. Bir temellendirmeden yoksun diye nitelediði yazýda kendisinin beslendiði isimleri veren Batur’a, onlardan hiç etkilenmediðini, onlarla yollarýnýn ayrý olduðunu ifade ediyor. Hikaye üstüne baþlýklý yazýsýný da Batur’un sarih olmasýný dileyerek bitiriyor. (6)

Müslümanlara sað diyen bir eleþtirmene karþý: (Yazko Edebiyat, Kör Dövüþü, Hasan Bülent Kahraman) “Bu deyimlere batýnýn kullandýðý anlamý ve içeriði yüklüyor. Böylece, Müslümanlarý da rahatlýkla sað dediði kesimin içine sokuveriyor. Ona göre sað dünü savunmaktýr, sol yarýný savunmak... oysa Müslümanlar, bu anlamda saðýn da solun da dýþýndadýrlar. Onlar için anlamlý olan deyimler, kafir ve mümin deyimleridir.” Kahraman’ýn Ýslamcý edebiyat ile ilgili deðerlendirmelerini eleþtiren Özdenören, yargýsýnda ideolojik faktörün rol oynadýðýný ifade ediyor. Mavera ekibinin öyküleri için, yavan, kuru, kunt tanýmlamalarýný kullanan Kahraman’a karþý bunun kendi kafasýndaki fanteziler olduðu eleþtirisini getiriyor Özdenören: “Bizim hakkýmýzda kafasýnda oluþturduðu bazý fantezilere dayanarak, üstelik bizim yorumlama yetisinden yoksun olduðumuzu belirten kýnayýcý bir ön yargý ile bakmýþ bize.” Kendileri için gelenekçi tabirini kullanan yazara karþý söyledikleri genel anlamda Türkiye’de gelenekçilik kavramýna dair kesinlikle düþülmemesi gereken bir tuzaðý bozar niteliktedir: “Bizim gelenek anlayýþýmýzýn Batý’da kullanýlan anlamdan farklý olduðunu söylemiþtim. Batýda gelenekçilik, öteki yüzüyle bakýldýðýnda tutuculukla eþ anlamlýdýr. Giderek “konformizme” dönüþen, statükocu bir anlayýþý belirler. Oysa biz konformizmi de, statükoculuðu da, ‘reactionism’i de bütünüyle ve kökten reddediyoruz.” Solun yarýný savunduðunu söylediði Kahraman’a yazarýmýzýn tepkisi serttir. Solun yarýný savunmasýnýn sanýldýðý gibi ilerici bir tutumdan kaynaklanmadýðýný aksine ütopik bünyesinden kaynaklandýðýný söyleyen Özdenören, gerçeklerin bütünüyle dýþýnda yer alan solun çaresizlik içinde muhayyel bir yarýna sarýlmaktan baþka yol bulamadýðýný dile getiriyor. (7)

R. Özdenören’in en kývrak eleþtirilerinin belki de en baþýnda Ücük Devrimi Üzerine baþlýklý yazýsý gelir. Kültür bakanlýðýnýn yayýn organý olan Ulusal Kültür dergisinin Harf devrimini ele aldýðý sayýsýný ince ve küçümseyici bir dille eleþtirir. Eski Türkçe’den alýnan ve o dergide böylece kullanýlan ve harf anlamýna gelen ücük kelimesini çok sevdiðini söyler. Ve yazý boyunca da harf yerine ücük kelimesini kullanýr. Yazarýn daha sonra yazdýklarý arasýnda harf yerine ücük kelimesini kullandýðýný görmedik. Burada yazar, Azra Erhat’ýn ‘ücük devriminin kökeninde çoðulcu demokrasi yatar’ görüþünü irdeliyor. Çinliler, Japonlar ve Araplarýn ücüðünü deðiþtirmedikleri için çoðulcu demokrasiye geçemediklerini iddia ediyor Erhat. Rasim Beyin hiçbir þey katmadan bunlarý direk alýntýlamasýnda da bir hinlik var tabi. Bunlar hiç eklemesiz kendi baþýna da komik þeyler de ondan. Ýngilizler, Fransýzlar ve Amerikalýlar ücük devrimini yapmadýklarý halde çoðulcu demokrasiye geçmiþlermiþ çünkü onlar bu savýn dýþýnda yer alýyorlarmýþ. Ýstisnalar kaideyi bozmadýðý için Erhat’ýn bu görüþü yine de yerinde imiþ. Ne istisna! Dergiden Rasim Bey oklarýna hedef olan diðer kiþi Eser Gürson. Çok yahþi (ifade R.Ö’nün) temeller üzerine bina ettiði yazýsýnda ücük devriminin gerekçelerini þöyle sýrlamýþ: “1. Ülkede okuma yazmanýn kolaylaþtýrýlmasý. 2. Türk diline kiþiliðini kazandýrmak. 3. Doðulu kültürlerle diyalogu kesmek.” R. Özdenören bilimsel kapasitesinin çok düþük olduðunu söyleyerek bunca þeye cevap veremeyeceðini belirtiyor. “Gürson, ilkokulda okuduklarýný hiç unutmamýþ anlaþýlan” diye de eklemeden edemiyor. Nasýl etsin ki! “Velhasýl çok istifadeli þeyler var bu Ulusal Kültür dergisinde. Okudukça insanýn kültürü artýyor ve de kafasý çalýþmaya baþlýyor.” (8)

Rasim beyin eleþtirilerinden meþhur edebiyat profesörü Mehmet Kaplan da nasibini almýþtýr. Kaplan Þiir Tahlilleri isimli hacimli kitabýnda erdem Bayazýt’ýn Güneþçað Savaþçýlarý baþlýklý þiirini tenkit etmiþ ve þairini Yunuslarýn, Mevlanalarýn yoluna ihanet etmekle suçlamýþtý. Rasim Bey’in Erdem Bayazýt yerine kendisinin bu eleþtiriye karþýlýk vermesi de onun dergicilik ve koro anlayýþýný bir bakýma yansýtýr niteliktedir. Akif Ýnan’ýn Ýslam sanatçýsýnýn her yazdýðýnýn islami sayýlmasý gereðini yansýtan görüþlerine karþý geldiði yazýsýnda (“Farz edelim ki eser sahibinin kim olduðunu bilmiyoruz, o zaman eserin Ýslami mi deðil mi olduðunu nasýl anlayacaðýz?” ayný konuya Köpekçe Düþünceler’e aldýðý bir yazýsýnda da deðinir (9). Bu kez karþýsýnda Orhan Okay da vardýr.) toplumsal ve siyasal þartlara bakýþýn deðiþtiðini bu yüzden Erdem Bayazýt’ýn divan edebiyatý bakýþ açýsýyla olaylara bakmasýnýn mümkün olmadýðýný, mevcut þartlara, dünyanýn hali hazýr gidiþatlarýna karþý müslümanca tavrýný Kaplan’ýn anlayamadýðýný, Marksistlerin tutumuyla Bayazýt’ýn tutumunu karýþtýrdýðýný yazar. “ Ona, geçmiþ çaðlarýn müslüman sanatçýsý böyle yapýyordu, sen de böyle yapmalýsýn demek, çaðýndan kaçmayý öðütlemekten baþka ne anlama gelir.” (10)

Edebiyatýn milli þefi Nurullah Ataç’ýn eleþtirmenliði üzerine de kalem oynatan Rasim Özdenören onun yazdýklarýnýn deneme veya söyleþi türüne girebileceðini, eleþtiri için temellendirme ve kýstastan yoksun olduðunu örneklerle izah ediyor. Ataç’ýn beðendim ya da beðenmedim ifadelerinin keyfi bir tutumun göstergesi olduðunu, bir þiir eleþtirisinde ölçütün hiçbir zaman insanýn için açmasý ya da açmamasý olamayacaðýný vurguladýðý yazýsýný Peyami Safa’nýn, “tenkide ait eserleri, þahýslar ve metinler üzerinde monografileri, sistematik olmasa bile mütecanis fikirleri olmayan bir muharrire eleþtirmeci sýfatý verilemez.” yargýsý ile sürdüren yazar, Ataç’ýn deðerlendirmelerinde nesnel ölçütler kullanmadýðý için bir eleþtirmenden beklenilen hususiyetleri de barýndýrmadýðýný ortaya koyuyor. (11)
‘Þiirin mantýðý ile gerçek dünyanýn mantýðý karýþtýrýldýðýnda doðacak vahim ve gülünç hatalarý’ irdeleyen yazýsýnda ise Rasim Bey, o günlerin önemli eleþtirmeni Hüseyin Cöntürk’e yükleniyor. 1960’lý yýllarda yazdýðý bir yazýda Sezai Karakoç’un Sesler þiirindeki “aslanlarýn aðlamasý” ifadesini eleþtirerek aslanlarýn aðlayamayacaðýný dile getiren Cöntürk’ e karþý Necip Fazýl’ýn baþýndan geçmiþ bir hadise ile cevap verir. Necip Fazýl’a Serseri adlý þiiri nedeniyle, þiirde kendi kendisini serserilikle itham ettiði için Ýnönü’nün avukatý tarafýndan dava açýlmýþ. Buradan hareketle yazarýmýz þunlarý söylüyor. “Halbuki sanat eserinde dile getirilmiþ olgular, nesnel karþýlýðýný kendi reel dünyamýzda deðil, fakat imgelem dünyamýzda araþtýrmak anlam taþýyacaktýr. Yoksa buna benzer vahim ve gülünç hadiseler yaþanacaktýr” (12)

Önemli:

Nurettin Topçu'yla henüz tanýþmamýþ arkadaþlara acilen ve önemine binâen

"Var Olmak"  kitabýný tavsiye ediyoruz. Ayrýca Topçu'nun bütün eserleri

Türkiye’deki yönetici elitin ortaya koyduðu uygulama, fikrî yönden geliþmeyi týkamýþ durumdayken; Nurettin Topçu, Fransa’da Blondel’in hareket felsefesinden yararlanarak Batý’yý tahlil eder, arkasýndan da çalýþmasýna baþlar.

Eðer Türk düþünce tarihinden bahsedilecek olursak, onun en baþýnda gelenlerden biri de hiç þüphesiz Nurettin Topçu’dur. Þaþaadan, debdebeden, gösteriþten uzak yaþadý ve hiçbir zaman kalabalýklara güvenmedi. Fikriyatýný kendine bir ikbal saðlamak için yansýtmadý.
1909’da Ýstanbul’da doðan Nurettin Topçu, Erzurumlu Topçuzâde Ahmet Efendi’nin oðludur. Annesi Fatma Haným ise Eðinli’dir. Çok eski ve köklü bir kültür muhiti bulunan Eðin’in Nurettin Topçu’nun ruh dünyasýnda önemli bir yeri vardýr. Ýstanbul’da büyüyen Topçu, hep ana yurduna olan hasretle yaþamýþtýr.

Erzurum ile Ýstanbul arasýnda canlý hayvan ticareti yapan babasý Ahmet Efendi’nin iþleri I. Dünya Savaþý’ndan sonra bozulur, artýk Çemberlitaþ’ta sýradan bir kasap olarak ticarî hayatýný sürdürmeye baþlar.

Türkiye’de baþlayacak olan zor günler Topçu’nun düþüncesinde olumlu yanký býrakýr. Bu arada henüz ilkokulda okuduðu yýllarda yabancý okullara tavýr alan Nurettin Topçu, Vefa Ýdadîsi’ni (ortaokul) birincilikle bitirdikten sonra Ýstanbul Lisesi’ne kaydolur. Burada felsefeye merak saran Topçu, daha iyi bir eðitim için Avrupa’ya gitmek gerektiðine inanýr; bunun için de burs için giriþimde bulunur, kazanarak Fransa’ya gider. Burada Maurice Blondel, Remzi Oðuz Arýk ve Ziyaeddin Fahri Fýndýkoðlu ile tanýþýr. Bu üç fikir ve bilim adamýnýn Topçu’nun fikriyatýnýn þekillenmesinde önemli rolleri vardýr. Ünlü Fransýz filozofu Blondel’in hareket felsefesi Topçu’nun da Türkiye’de çýkardýðý derginin adý olacak ve Topçu Anadolu’ya has milliyetçilik nazariyesini ve yerli hareket düþüncesini ona dayandýracaktýr.
Bu arada Fransa’da çeþitli fikir kulüplerine devam eden Topçu, buradaki Türk ve Fransýz düþünürlerle iliþkiler kurar. Üniversite tahsilini tamamlayan Topçu, Sorboune’da doktora yapmaya baþlar. Bu üniversitedeki ilk doktora programýný tamamlamýþ Türk öðrenci Topçu’dur. Bunun için yapýlan törenlerde ne istediði sorulunca o, okulun gönderine Türk bayraðýnýn çekilmesini istemiþtir.
 
Öðretmenliði

Vatanýna ve milletine ziyadesiyle baðlý olan Topçu, Fransa’dan Türkiye’ye gelince Galatasaray Lisesi’nde Felsefe öðretmeni olarak göreve baþlar. Daha ilk öðretmenliðinde eðitim sistemimizdeki temel bozukluk hocayý harcayacaktýr. Adam kayýrmacýlýk, hatýrý sayýlan bir öðrenciye aþýrý müsamaha, diðer öðretmenlerden beklendiði gibi Topçu’dan da beklenir. Bu duruma müsbet yaklaþmayan Topçu Hoca, Ýzmir’e sürülür. Sürgün haberi en mutlu anýnda kendine haber verilir.

Topçu, Ýzmir’de öðretmenliðinin dördüncü yýlýnda dergi çýkarmaya baþlar. Derginin adý Hareket’tir. 1939’da yayýnlanan dergi ile Nurettin Topçu, artýk resmî çevrelerin sürekli izlediði, sorguladýðý mahfil ve kalem olacaktýr.

Artýk mimlenmiþ bir öðretmen olan Topçu, ne yazýk ki, Türkiye’ye verebileceði çok zengin fikirlerini dar bir çevrede tutmak zorunda kalmýþtýr. Ýzmir’den Denizli’ye sürgün edilen Hoca, orada Said Nursi ile tanýþýr.

 Bir müddet sonra tekrar Ýstanbul’a dönen Topçu Hoca, sýrasýyla Haydarpaþa Lisesi, Robert Koleji, Vefa Lisesi, Ýstanbul Erkek Lisesi ve Ýmam Hatip Lisesi’nde öðretmenlik yapmýþtýr.
Sadece öðretmenlik yapmakla yetinmeyen Topçu, ayný zamanda kendisi “mektep insan” konumundadýr. Çýkardýðý dergi ve ortaya koyduðu fikirler bir çok kimse tarafýndan paylaþýlmaya baþlar. Ayný zamanda Bergson üzerine yazdýðý tezle de üniversitede Hilmi Ziya Ülken’in doçenti olur.
 
Hareket dergisi ve Topçu

Nurettin Topçu, hareket felsefesini ve Anadolucu fikirlerini iþlediði Hareket Dergisi’ni fasýlalarla 1939-1947, 1947-1949, 1952-1953 yýllarý arasýnda; 1966 yýlýndan itibaren de düzenli olarak vefatýna kadar çýkarmýþtýr. Milliyetçiler Derneði’nde aktif cemiyetçilik yapan, 1961’de AP’nin kuruluþunda aktif rol alan ve Konya’dan milletvekili adayý olan Topçu, 1966’dan itibaren fazla geniþ olmayan bir kadro ile Hareket Dergisi’ne aðýrlýk vermiþ ve ömrünün sonuna kadar Anadolucu bu genç kadro ile mütevazý bir mahfil oluþturmuþtur.

Topçu hakkýnda bilimsel bir araþtýrma yapan Prof. Süleyman Seyfi Öðün, Topçu’nun bu dergi ile entelektüel saðýn öncüsü olduðunu belirtmektedir.

Buradan yetiþen çok sayýda insanýn yaný sýra baþlýca þu isimleri zikredebiliriz: Cemil Meriç, Orhan Okay, Ahmet Debbaðoðlu, Mustafa Kara, Mustafa Kutlu, Ezel Erverdi, D. Mehmet Doðan vs.
 
Sona doðru Topçu

Nurettin Topçu’nun son yýllarý dar bir kültürel çevrede, yalnýzlýk içinde geçmiþtir. Hareket çevresi onu bir hoca, bilge ve pîr gibi görür. Ölümünden sonra yazýlanlar bunu göstermektedir. Bunu, düþünceleri kadar, mütevazý ve ilkeli hayatýna borçludur. Polemiklere girmeyen, etkili ve ateþli kalemi de bu saygýda rol oynamaktadýr. Kiþiliðine iliþkin, aðabeyi Hayrettin Topçu þunlarý söylemekte: “Verdiði karardan kolay kolay dönmezdi. Ýradesi saðlamdý. Ýbadetini gizli yapmaya gayret ederdi. Eþyaya kýymet vermezdi. Zoraki elbise alýr, zoraki yeni ayakkabý giyerdi.”

Ayrýca yakýn dostlarýndan Ýsmail Dayý da son yýllarýyla ilgili þu husustan bahseder: “Emekli olduktan sonra, acaba Bursa’daki küçük camilerden birinde bir vazife istesem, ömrümün sonuna kadar orada kalsam kabul ederler mi? diye sormuþtu.”

Aday olduðu Konya’dan seçilemeyen Topçu, yapýlan kongrede Milliyetçiler Derneði’nden de ayrýlýr.

1974’te yaþ haddinden emekliye ayrýldý. Emekliliðinden bir müddet sonra rahatsýzlandý. Geçici sanýlan bu hâl, yaþlýlýðýn ve týbbýn ileri sürdüðü bahanelerle birlikte, emekli olduktan sekiz ay sonra bu büyük idealist muallim Nurettin Topçu vefat etti.

Her türlü gösteriþten ve alayiþten uzak, nümayiþi sevmeyen, hem Batý’yý, hem de milletini, Anadolu’yu tanýyan Nurettin Topçu, bu vesile ile de Türk gençliðine saðlýklý bir Türk düþüncesi býrakmýþtýr.
 
Eserleri

1- Ýsyan Ahlaký, 2- Yarýnki Türkiye, 3- Ahlak Nizamý, 4- Türkiye’nin Maarif Davasý, 5- Var Olmak, 6- Ýslam ve Ýnsan / Mevlana ve Tasavvuf, 7- Ýradenin Davasý / Devlet ve Demokrasi, 8- Bergson, 9- Kültür ve Medeniyet, 10- Mehmet Akif, 11- Büyük Fetih, 12- Taþralý.